ธุรกิจครอบครัวอิเกีย
ผู้สร้างสรรค์โลกของการแต่งบ้าน
“มาอิเกียทีไรเดินหลงทุกที” คำบ่นของทุกคนเวลามาเดินห้างนี้ แต่ถึงจะบ่นเราก็เพลิดเพลินไปกับเฟอร์นิเจอร์และของตกแต่งบ้านนับหมื่นชิ้นที่ดีไซน์ทันสมัยแถมราคามิตรภาพ สุดท้ายเราก็ใช้เวลาอยู่ในห้างนี้หลายชั่วโมงและหมดเงินในกระเป๋าไปเรื่อยๆ เชื่อว่าแต่ละบ้านคงมีสินค้าของ IKEA อย่างน้อย 1 ชิ้น
คนไทยอาจจะเพิ่งรู้จัก IKEA เมื่อราวๆ 10 ปีที่แล้ว แต่ธุรกิจนี้กำลังจะครบรอบปีที่ 77 และเป็นธุรกิจส่วนตัวของครอบครัวคัมพาร์ด อยู่ในการดูแลของทายาทรุ่นที่ 2 ซึ่งเป็นลูกชายทั้งสามของ อิงวาร์ คัมพาร์ด ผู้ก่อตั้งบริษัทและขยายอาณาจักร IKEA ไปทั่วโลก
อิงวาร์ คัมพาร์ด เป็นชาวสวีเดน เขาก่อตั้งบริษัท IKEA ตอนอายุเพียง 17 ปีมีพื้นเพเป็นชาวไร่ ฐานะยากจน แต่การรีดนมวัวไม่ใช่ทางของเขา คัมพาร์ดมีหัวการค้าและออกเร่ขายไม้ขีดไฟตั้งแต่อายุ 5 ขวบ รู้วิธีที่จะรับสินค้าจากร้านขายส่งราคาถูกที่อยู่ไกลออกไปมาแบ่งขายในละแวกบ้าน คอยสังเกตว่าช่วงไหนลูกค้าต้องการอะไรก็ไปหามาขาย ไม่ว่าจะปลา ดินสอ ปากกาลูกลื่น ไปจนถึงของประดับต้นคริสต์มาส พอเป็นวัยรุ่นพ่อให้เงินขวัญถุงมาก้อนหนึ่ง เขาจึงนำเงินนั้นมาก่อตั้ง IKEA ในปี ค.ศ. 1943
ชื่อ IKEA ตั้งขึ้นง่ายๆ จากอักษรย่อชื่อ-นามสกุลของคัมพาร์ด และอักษรแรกของชื่อไร่กับหมู่บ้านที่เขาเกิด เดิมเป็นร้านขายของจิปาถะ จากนั้นขยับมารับสั่งซื้อสินค้าทางไปรษณีย์และใช้รถส่งนมส่งของให้ลูกค้าตามบ้าน หลังสงครามโลกครั้งที่ 2 คัมพาร์ดเห็นว่าเฟอร์นิเจอร์เป็นที่ต้องการของตลาดมาก เขาจึงเริ่มขายเฟอร์นิเจอร์ในปี 1948 โดยดีลกับร้านผลิตเฟอร์นิเจอร์ในท้องถิ่น ทำให้มีต้นทุนต่ำและขายสินค้าได้ถูกกว่าเจ้าอื่นๆ ต่อมายังแจกแคตตาล็อกฟรีที่ถูกใจลูกค้าจนช่วยให้ธุรกิจรุ่งเรืองขึ้นมาก
IKEA เลิกขายอย่างอื่นเปลี่ยนมาขายเฟอร์นิเจอร์เต็มตัวและเปิดโชว์รูมแห่งแรกในปี 1953 แต่บริษัทถูกต่อต้านจากผู้ผลิตเฟอร์นิเจอร์ท้องถิ่น บ้างก็ว่าเป็นเพราะ IKEA กดราคาพวกเขาเพื่อจะขายสินค้าในราคาถูก บ้างก็ว่าโรงงานเหล่านี้ฮั้วกับคู่แข่งเพื่อเล่นงาน IKEA อย่างไรก็ดี เรื่องนี้บีบให้บริษัทหันมาออกแบบผลิตเฟอร์นิเจอร์เอง ธุรกิจจึงเริ่มครบวงจรมากขึ้น
วันหนึ่งในปี 1955 คัมพาร์ดเห็นพนักงานของเขาถอดขาโต๊ะออกเพื่อจะใส่โต๊ะเข้าไปในรถได้สะดวก เขาจึงปิ๊งไอเดียที่จะออกแบบ “เฟอร์นิเจอร์ประกอบชิ้นส่วนเอง” เพื่อให้ง่ายต่อการลดขนาด จากนั้นออกสินค้าประกอบเองชิ้นแรก ได้แก่ โต๊ะรุ่น LÖVET เขายังพบว่าลูกค้าที่มีรถส่วนตัวพอใจจะซื้อสินค้าและนำกลับบ้านเลยมากกว่าจะรอให้ทางร้านไปส่งภายหลัง เขาจึงนำเสนอ“กล่องบรรจุสินค้าทรงแบน” เพื่อถอดชิ้นส่วนเฟอร์นิเจอร์ใส่กล่องที่ยกง่ายๆ และให้ลูกค้านำกลับบ้านได้ทันที นี่เป็นเรื่องที่ใหม่มากในยุคนั้น
การมองเห็นจุดที่คนอื่นไม่ทันฉุกคิดของคัมพาร์ดเป็นกุญแจความสำเร็จของบริษัท เพราะต่อมาการซื้อเฟอร์นิเจอร์ใส่กล่องแล้วนำกลับไปประกอบชิ้นส่วนเองที่บ้าน (อย่างง่ายๆ) ได้กลายเป็นคอนเซ็ปต์ที่โดดเด่นมากของ IKEA คัมพาร์ดมองว่า การต่อชิ้นส่วนเฟอร์นิเจอร์ด้วยตัวเองจะทำให้ลูกค้ารู้สึกภูมิใจและเห็นคุณค่าของมัน นอกจากนั้นยังมีข้อดีทั้งในแง่ของการลดต้นทุนและลดพื้นที่การจัดเก็บด้วย
ในปี 1958 ห้าง IKEA สาขาแรกเปิดตัวที่เมือง Älmhult ด้วยพื้นที่ 6,700 ตารางเมตร หรือประมาณ 4 ไร่ เป็นร้านขายเฟอร์นิเจอร์ที่ใหญ่ที่สุดในสวีเดน จากนั้นได้เปิดร้านอาหารในสาขาแรกแห่งนี้ มีเมนูชื่อดัง ได้แก่ ลูกชิ้นเนื้อ (เมนูของร้านอาหาร IKEA ในสาขาอื่นๆ จะเปลี่ยนไปตามแต่ละประเทศ) โต๊ะ ตู้ เก้าอี้ เครื่องครัวในร้านใช้ผลิตภัณฑ์ของ IKEA ทั้งหมด เพื่อเป็นตัวอย่างให้ลูกค้าได้ลองผลิตภัณฑ์และเป็นกลยุทธ์ให้ลูกค้าใช้เวลาอยู่ในห้าง IKEA นานขึ้น
ช่วงทศวรรษที่ 60 เป็นต้นมา IKEA ขยายธุรกิจสู่ต่างประเทศทั่วโลกพร้อมแนวคิดว่า “เฟอร์นิเจอร์ควรเป็นสิ่งที่เข้าถึงได้ทุกบ้าน คนไม่รวยก็ซื้อได้ ไม่ใช่คนรวยเท่านั้นที่จะตกแต่งบ้านได้” บริษัทจึงขายสินค้าราคาถูกกว่าท้องตลาดเรื่อยมา ตลาดใหญ่ที่สุดอยู่ในอเมริกาซึ่งมีห้าง IKEA อยู่ 51 สาขา ก่อนจะขยายไปถึงแถบลาตินอเมริกาในปี 2010 และเป็นการขยายธุรกิจโดยไม่ผ่านการกู้หรือแบ่งขายหุ้นของบริษัท
IKEA เปิดสาขาในไทยครั้งแรกเมื่อปี 2011 โดยมีสาขาเซ็นทรัลเวสต์เกตเป็นสาขาที่ใหญ่ที่สุดในภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ ทุกสาขาทั่วโลกมีเอกลักษณ์เดียวกันคือเป็นตึกเรียบๆ แต่เด่นสะดุดตาด้วยสีน้ำเงินกับสีเหลือง (สีธงชาติสวีเดน) ภายในจะออกแบบให้ลูกค้าเดินทางเดียวแบบทวนเข็มนาฬิกาและมีทางลัดพาไปดูโชว์รูมต่างๆ เพื่อกระตุ้นให้ลูกค้าเดินจนทั่วและมองหาของแต่งบ้านที่เข้าชุดกัน เป็นแนวคิดที่สวนทางกับห้างค้าปลีกทั่วไปที่จะปล่อยลูกค้าให้เดินไปดูของที่ต้องการได้ทันที แต่ก็เป็นรูปแบบที่คนรักการแต่งบ้าน
ถูกใจมาก
อิงวาร์ คัมพาร์ด เกษียณในปี 1986 และผันตัวเองไปเป็นที่ปรึกษาในบริษัทแม่ที่ถือหุ้น IKEA ซึ่งมีลูกชายทั้งสามของเขา ได้แก่ ปีเตอร์ โจนาส และมาเธียสนั่งอยู่ในบอร์ดบริหาร แม้จะเริ่มหลีกทางให้ทายาทเข้ามาดูแลต่อ คนมากมายก็เชื่อว่าเขายังเป็นเสาหลักคอยสั่งการอยู่เพราะอิทธิพลที่เขามีต่อความรู้สึกของพนักงานนั้นแทบจะเป็นเหมือนศรัทธาในศาสนาเลยทีเดียว เขาเสียชีวิตในปี 2018 ด้วยวัย 92 ปี
กิจการของ IKEA ยังรุ่งเรืองอย่าง ต่อเนื่อง เป็นอุตสาหกรรมเฟอร์นิเจอร์ที่ใหญ่ที่สุดในโลกตั้งแต่ปี 2008 แคตตาล็อกสินค้าถูกตีพิมพ์เยอะกว่าคัมภีร์ไบเบิล แต่ในความสำเร็จก็มีเสียงวิจารณ์แง่ลบไม่น้อย บ้างว่าสินค้าของ IKEA ถึงจะถูกและสะดวกแต่ดูไม่มีสไตล์ เหมือนฟาสต์ฟู้ดที่ง่ายแต่ไร้คุณค่าสารอาหาร รวมถึงแนวคิดของ IKEA ที่แม้จะแตกต่างแต่ก็ไม่แคร์ใคร เช่น การบังคับให้ลูกค้าต้องเดินไปเรื่อยๆ ดูของที่บางทีพวกเขาไม่ได้อยากดู หรือการขายสินค้าราคาถูกโดยผลักภาระต้นทุนไปที่แรงงานในประเทศโลกที่สาม ท่ามกลางเสียงเหล่านี้ มีหลายธุรกิจที่พยายามจะลอกโมเดลของ IKEA
ทุกวันนี้ IKEA มีห้างค้าปลีก 433 สาขาใน 52 ประเทศทั่วโลก มีพนักงานกว่า 208,000 คน ได้กำไรเป็นกราฟไต่ขึ้นอย่างสวยงาม เป็นที่หนึ่งในวงการมานานกว่าทศวรรษเพราะการมองเห็นโอกาสจากสถานการณ์ต่างๆ กล้าจะทำอะไรที่แตกต่างและตอบสนองลูกค้าได้ถูกที่ถูกเวลา
